Co wolno hodować na działce ROD
Hodowla na działce ROD podlega regulaminowi ogrodu, uchwałom jego organów oraz przepisom lokalnym. To nie jest zwykłe prywatne podwórko, na którym właściciel sam decyduje, czy trzyma kury, kaczki, perlice albo pawie. Działka w rodzinnym ogrodzie działkowym ma przede wszystkim funkcję rekreacyjną, ogrodniczą i wypoczynkową, a stały chów zwierząt jest wyjątkiem, nie zasadą.
Standardowy regulamin ROD dopuszcza chów gołębi, kur i królików, pod warunkiem zachowania wymagań sanitarnych i higienicznych. PZD Okręg Mazowiecki wskazuje ten katalog jako zamknięty: działkowiec może prowadzić wyłącznie chów tych zwierząt, a dopuszczalną liczbę określa zarząd ogrodu. Oznacza to, że kury na ROD są możliwe, ale nie automatycznie i nie w dowolnej liczbie.
Kaczki, gęsi, indyki, perlice, przepiórki, pawie, bażanty, papugi, kanarki oraz inne ptaki ozdobne nie mieszczą się w typowym katalogu zwierząt hodowlanych przewidzianych dla działki ROD. Przepiórki bywają małe i ciche, ale nadal są ptakami utrzymywanymi w celach hodowlanych. Kaczki i gęsi dodatkowo wymagają więcej wody, intensywniej brudzą ściółkę, łatwiej powodują zapach i zwiększają ryzyko kontaktu z dzikim ptactwem wodnym, co ma znaczenie przy HPAI, czyli wysoce zjadliwej grypie ptaków.
Trzeba też odróżnić okazjonalne przebywanie zwierzęcia towarzyszącego od stałej hodowli. Pies zabrany na kilka godzin na działkę, prowadzony na smyczy i niepozostawiony samopas, nie jest tym samym co całoroczny kurnik na działce ROD. Podobnie papuga przywieziona w transporterze na jeden dzień nie tworzy hodowli ptaków egzotycznych, ale woliera z papugami utrzymywana przez sezon już wymaga oceny regulaminowej.
Przed zakupem ptaków należy sprawdzić trzy dokumenty: aktualny regulamin własnego ROD, uchwały zarządu albo walnego zebrania oraz uchwałę gminy dotyczącą utrzymywania zwierząt gospodarskich. Zwyczaj sąsiadów nie ma pierwszeństwa przed regulaminem. Jeśli ktoś od lat trzymał 12 kur i koguta, nie oznacza to, że nowy działkowiec może zrobić to samo. Dobrym punktem startowym jest mała, spokojna obsada, na przykład 3-4 nioski bez koguta, szczególnie gdy celem jest hodowla kur na małej działce, a nie produkcja jaj na sprzedaż.
Zgody, limity i gołębie
O liczbie zwierząt na działce ROD decyduje zarząd ogrodu. Nie istnieje jedna ogólnopolska liczba kur dopuszczalna dla każdej działki, bo warunki są różne: inna jest działka 300 m2 przy zwartej zabudowie altan, a inna działka 500 m2 położona na skraju ogrodu. Zarząd powinien brać pod uwagę warunki sanitarne, zapach, hałas, odległość od sąsiednich altan, możliwość zabezpieczenia paszy i wpływ hodowli na korzystanie z sąsiednich działek.
W praktyce 3-5 kur bez koguta bywa łatwiejsze do zaakceptowania niż 8-10 sztuk z samcem. Kogut pieje nie tylko o świcie. Przy pobudzeniu, zmianie światła, hałasie albo obecności innych ptaków może odzywać się wielokrotnie w ciągu dnia. Dlatego pytanie czy kogut jest potrzebny kurom ma na ROD bardzo praktyczną odpowiedź: do jaj konsumpcyjnych nie jest potrzebny, a regulaminowo i sąsiedzko zwykle komplikuje sytuację.
Gołębie mają osobny reżim. Hodowla gołębi na ROD wymaga uprzedniej zgody walnego zebrania albo konferencji delegatów ROD. Sama zgoda zarządu może być niewystarczająca, jeżeli regulamin danego ogrodu odsyła wprost do decyzji walnego zebrania. Drugi twardy warunek dotyczy lotnisk: gołębnika nie można prowadzić w odległości do 5 km od granicy lotniska. Ten limit ma znaczenie nie tylko przy dużych portach lotniczych, ale także przy mniejszych lotniskach lokalnych i aeroklubowych.
Wniosek do zarządu ROD powinien być pisemny i konkretny. Zamiast ogólnego zdania "chcę mieć kilka kur", lepiej podać: gatunek, liczbę sztuk, brak koguta, lokalizację pomieszczenia, powierzchnię przeznaczoną dla ptaków, sposób karmienia, plan sprzątania, zabezpieczenie paszy przed gryzoniami oraz deklarację braku sprzedaży jaj. Przykład: "wnioskuję o zgodę na utrzymywanie 4 kur niosek rasy zielononóżka kuropatwiana lub rosa 1, bez koguta, w wydzielonym pomieszczeniu 2,0 m2 stanowiącym część altany, z codzienną wymianą wody i szczelnym pojemnikiem na paszę 40 l".
Brak zgody może skończyć się wezwaniem do usunięcia hodowli, sporem przed organami ROD, a w skrajnych przypadkach sankcjami regulaminowymi. Znacznie bezpieczniej jest uzyskać zgodę przed zakupem ptaków, niż później tłumaczyć, że kurnik już stoi, a nioski zaczęły znosić jaja.
Kurnik i pomieszczenia dla zwierząt na ROD
Pomieszczenia dla zwierząt na ROD powinny stanowić integralną część altany działkowej. To ważne, bo normatywna powierzchnia altany jest ograniczona do 35 m2, a pomieszczenia dla zwierząt wliczają się do tej powierzchni. Dodatkowy wolnostojący kurnik, szopa, gołębnik albo budka ustawiona poza altaną może naruszać regulamin, nawet jeśli konstrukcyjnie jest lekka i ma tylko kilka metrów kwadratowych.
Najbezpieczniejszy projekt to mikro-kurnik wpisany w istniejącą altanę, pokazany zarządowi przed wykonaniem. Dla 3-5 kur niosek sensownym minimum jest 1,5-2,5 m2 suchego wnętrza, 1 gniazdo na 3-4 kury, grzęda 20-25 cm na sztukę i łatwy dostęp do ściółki. Drzwiczki powinny być zamykane na noc, a otwory wentylacyjne zabezpieczone siatką o oczku około 10 mm, żeby ograniczyć dostęp wróbli, myszy i szczurów.
W praktycznym projekcie kurnik dla 3-5 kur powinien mieć podłogę łatwą do skrobania, najlepiej z wyjmowaną kuwetą lub gładką płytą zabezpieczoną przed wilgocią. Ściółka z odpylonych trocin, sieczki słomianej albo konopnej powinna być sucha na powierzchni. Mokra ściółka szybko podnosi stężenie amoniaku, a ten drażni spojówki i drogi oddechowe ptaków. Przy dobrej wentylacji zapach nie powinien być wyczuwalny poza bezpośrednim sąsiedztwem kurnika.
Pasza nie może rozsypywać się na ziemię. Karmidło zasypowe na 3-5 kg mieszanki wystarcza małemu stadu na kilka dni, ale na ROD lepiej kontrolować je częściej, co 2-3 dni. Mieszanka dla niosek powinna mieć zwykle 16-18% białka ogólnego i około 3,5-4,2% wapnia. Osobno można podawać grit wapienny lub muszle ostryg, ale nie należy wysypywać dużych ilości resztek kuchennych, bo fermentują, przyciągają gryzonie i nasilają zapach.
Projekt powinien ograniczać spływ zanieczyszczeń. Pomiot, woda z mycia poideł i mokra ściółka nie mogą trafiać na sąsiednią działkę, ścieżkę ani do rowu. Dobrym rozwiązaniem jest szczelny pojemnik na odpady organiczne, regularne wynoszenie pomiotu oraz dezynfekcja pustego pomieszczenia po mechanicznym oczyszczeniu. Preparaty typu Virkon S w stężeniu roboczym 1% stosuje się zgodnie z etykietą, po usunięciu materii organicznej i bez kontaktu z ptakami.
Przepisy gminne i weterynaryjne
Regulamin ROD nie znosi przepisów gminnych. Rada gminy może w regulaminie utrzymania czystości i porządku ograniczyć albo zakazać utrzymywania zwierząt gospodarskich na określonych terenach, zwłaszcza w zwartej zabudowie, w strefach rekreacyjnych albo na ogrodach działkowych. Dlatego sformułowanie "regulamin ROD pozwala na kury" nie wystarcza. Trzeba sprawdzić, czy lokalna uchwała nie wprowadza surowszych zasad.
Obowiązki weterynaryjne zależą od aktualnych przepisów i sytuacji epizootycznej. Przy drobiu utrzymywanym wyłącznie na własne potrzeby ARiMR wskazywała, że taka hodowla nie musi być rejestrowana w systemie IRZ, a do rejestracji zakładu drobiu potrzebny jest wcześniej Weterynaryjny Numer Identyfikacyjny nadawany przez powiatowego lekarza weterynarii. Informacje ARiMR w tej sprawie są dostępne w komunikacie o zasadach rejestracji drobiu.
To nie oznacza, że działkowiec może ignorować Inspekcję Weterynaryjną. W czasie ognisk HPAI, stref objętych ograniczeniami albo szczególnych środków epizootycznych może pojawić się obowiązek zgłoszenia miejsca utrzymywania drobiu do właściwego powiatowego lekarza weterynarii. Przed zakupem ptaków trzeba sprawdzić komunikaty właściwego PIW, szczególnie jeśli ROD leży w pobliżu parku, cieku wodnego, stawu, jeziora lub miejsc żerowania dzikiego ptactwa.
Bioasekuracja na ROD musi być prostsza niż na fermie, ale nie może być symboliczna. Główny Inspektorat Weterynarii zaleca drobnotowarowym hodowcom karmienie i pojenie drobiu w miejscach bez dostępu dzikich ptaków, zabezpieczenie paszy, unikanie wody ze zbiorników naturalnych, mycie rąk po kontakcie z ptakami i zgłaszanie nagłych padnięć albo spadku nieśności. Na działce oznacza to poidło pod dachem, siatkę przeciw wróblom, brak karmnika dla dzikich ptaków przy kurniku i obuwie używane tylko do obsługi ptaków.
Woda dla kur powinna być świeża, bez zapachu siarkowodoru i widocznych osadów. Zakres pH około 6,5-8,5 jest zwykle akceptowalny dla drobiu, ale woda ze stawu, beczki deszczowej lub rowu nie powinna służyć do pojenia. Przy małym stadzie wystarcza poidło 5-10 l, myte codziennie latem i co 1-2 dni w chłodniejszym okresie.
Sprzedaż jaj z ROD wymaga osobnej analizy formalnej. Jaja z 3-5 kur utrzymywanych na własny użytek to inna sytuacja niż regularna sprzedaż sąsiadom, przez internet albo do punktu gastronomicznego. Wchodzą wtedy przepisy o żywności pochodzenia zwierzęcego, identyfikowalności i nadzorze sanitarnym lub weterynaryjnym. Nie należy zakładać, że zgoda zarządu ROD na kilka niosek obejmuje handel jajami.
Jak uniknąć konfliktu z sąsiadami
Najmniej konfliktowa hodowla kur na działce ROD to małe stado bez koguta, czysty mikro-kurnik, sucha ściółka i pasza zamknięta przed gryzoniami. Działkowiec odpowiada za szkody wyrządzone przez zwierzęta oraz za utrudnianie korzystania z sąsiednich działek. Jeżeli kury przechodzą przez płot, rozgrzebują rabaty, brudzą ścieżkę albo hałasują pod altaną sąsiada, problem nie jest już wyłącznie hodowlany, ale regulaminowy.
Dobry harmonogram higieny jest prosty i mierzalny. Wodę należy wymieniać codziennie. Karmidło kontrolować co 2-3 dni, usuwając zbrylone resztki paszy. Mokre plamy ściółki pod poidłem i pod grzędą wybierać codziennie. Pełną wymianę ściółki przy 3-5 kurach robić co 1-2 tygodnie, częściej przy wilgotnej pogodzie. Pojemnik na pomiot powinien być zamykany, najlepiej 20-40 l, opróżniany zanim zacznie fermentować.
Paszę trzeba przechowywać w szczelnych pojemnikach 20-60 l. Plastikowy kosz z zatrzaskową pokrywą, metalowa beczka z wiekiem albo skrzynia paszowa ustawiona nad podłogą ograniczają dostęp myszy i szczurów. Karma rozsypana pod altaną jest jedną z najszybszych dróg do konfliktu, bo gryzonie nie zatrzymują się na granicy działki. W mieszankach dla niosek nie powinno być pleśni, zbrylonych grudek ani kwaśnego zapachu.
Zapach z kurnika ROD najczęściej wynika z wilgoci, nie z samej obecności kur. Sucha ściółka, wentylacja grawitacyjna, poidło zabezpieczone przed rozlewaniem i szybkie usuwanie mokrych miejsc rozwiązują większość problemów. Zeolit można mieszać punktowo ze ściółką w miejscach wilgotnych, zwykle cienką warstwą, bez tworzenia pylącej powierzchni. Wapno ogrodnicze należy stosować ostrożnie poza bezpośrednim kontaktem z ptakami, bo podnosi pH, może drażnić skórę i przy błędnym użyciu nasilać emisję amoniaku. Szczegółowe metody opisuje poradnik jak ograniczyć zapach z kurnika.
W bioasekuracji małego kurnika liczą się powtarzalne nawyki. Osobne kalosze, mata lub kuweta dezynfekcyjna przy wejściu, mycie rąk po obsłudze, brak kontaktu z padłymi dzikimi ptakami i niewpuszczanie osób postronnych do kurnika są prostsze niż leczenie chorób. Przy podejrzeniu choroby - nagłe padnięcia, sinienie grzebienia, duszność, biegunka, gwałtowny spadek nieśności - trzeba odizolować stado i skontaktować się z lekarzem weterynarii albo PIW. Więcej zasad obejmuje bioasekuracja przydomowego kurnika.
Komunikacja z sąsiadami przed zakupem kur często zapobiega eskalacji. Konkretna informacja brzmi lepiej niż prośba ogólna: "planuję 4 nioski bez koguta, kurnik będzie wewnątrz altany, pasza w zamkniętym pojemniku, ściółka wymieniana co tydzień". Jeżeli sąsiad pracuje zmianowo albo ma altanę bardzo blisko planowanego wejścia do kurnika, lepiej zmienić lokalizację na etapie projektu niż po pierwszej skardze.
Praktyczna checklista przed zakupem ptaków powinna obejmować: zgodę zarządu ROD, sprawdzenie uchwały gminy, ocenę odległości od lotniska przy gołębiach, projekt pomieszczenia w powierzchni altany 35 m2, pojemnik na paszę, poidło pod dachem, plan sprzątania, numer telefonu do lekarza weterynarii i ustalenie, kto opiekuje się ptakami podczas urlopu. Dopiero po tych punktach ma sens wybór rasy niosek, na przykład spokojnych zielononóżek, sussexów, rhode island red albo mieszańców użytkowych typu rosa.
Najczęściej zadawane pytania
Czy na działce ROD można trzymać kury?
Tak, regulamin ROD dopuszcza chów kur z zachowaniem warunków sanitarnych i higienicznych. Liczbę zwierząt określa zarząd ogrodu, a przepisy gminne mogą wprowadzać dodatkowe ograniczenia.
Czy na ROD można hodować kaczki albo gęsi?
Typowy regulamin ROD wskazuje kury, gołębie i króliki, więc kaczki, gęsi czy indyki nie powinny być zakładane jako dozwolone. Trzeba sprawdzić aktualny regulamin własnego ROD i stanowisko zarządu.
Czy na ROD można mieć gołębie?
Gołębie wymagają uprzedniej zgody walnego zebrania lub konferencji delegatów ROD. Dodatkowo nie można prowadzić takiej hodowli w odległości do 5 km od granicy lotniska.
Czy można postawić osobny kurnik na działce ROD?
Pomieszczenia dla zwierząt powinny być integralną częścią altany i wliczają się do jej normatywnej powierzchni. Wolnostojący kurnik lub szopa może naruszać regulamin ogrodu.
Ile kur można mieć na ROD?
Nie ma jednej liczby dla wszystkich ogrodów, bo dopuszczalną liczbę zwierząt określa zarząd ROD. W praktyce im mniejsza działka i gęstsza zabudowa, tym bardziej uzasadnione są bardzo małe stada bez koguta, na przykład 3-5 niosek.
Czy kury na ROD trzeba zgłosić do weterynarii?
Może być wymagane zgłoszenie miejsca utrzymywania drobiu do powiatowego lekarza weterynarii, zależnie od aktualnych środków epizootycznych. Przed zakupem ptaków trzeba sprawdzić komunikaty właściwego PIW.
Hodowca drobiu i ptaków ozdobnych. Pisze o kurach, kaczkach, gęsiach i ptakach egzotycznych w hodowli przydomowej - praktycznie, na bazie własnego doświadczenia i literatury branżowej.
